روزانهموسیقی

همایون شجریان تنها نامی از شجریان را با خود یدک میکشد

تفاوت موسیقی محمدرضا شجریان و همایون شجریان

تفاوت های همایون شجریان با پدرش استاد محمد رضا شجریان

سالهای زیادی است که سبک همایون شجریان با پدرش استاد محمد رضا شجریان تفاوت فاحش دارد. این تفاوت به حدی زیاد شده است که برخی از بزرگان موسیقی ایران زمین مانند استاد حسین علیزاده لب به انتقاد های گسترده در محافل مختلف گشوده اند.

البته انتقاد این بزرگان موسیقی، از این است که چرا همایون شجریان راه پدر را ادامه نمی دهد و تنها وارث حنجره ملکوتی محمدرضا شجریان رو به فالش خوانی آورده است! دلایل این نوع تغییر را در این مقاله بررسی میکنیم.

جنس صدا

جنس صدای همایون شجریان با صدای استاد محمدرضا شجریان بسیار متفاوت است. شاید نتوان این تفاوت در صدا را در متن و نوشته به وصف آورد همانطور که نمیتوان مزه یا بوی چیزی را تبدیل به نوشته کرد. در کل میتوان گفت اگر صدای استاد محمدرضا شجریان را مانند آبی زلال و شفاف بدانیم ، صدای همایون شجریان کمی کدر است، کمی بم و گرفته تر است. البته در قیاس با صدای دیگر خوانندگان بسیار صدای پخته تر و برتری دارد ولی قیاس ما در این مقاله صرفا با صدای پدرش استاد محمد رضا شجریان است.

ممکن برخی بگویند که او هنوز جوان است و می تواند بر روی صدای خود کار کند، این احتمال وجود دارد که با کار کردن بر روی Vocal Cord های خود صدایی زلال تر داشته باشد، اما من صدای امروز همایون شجریان را با صدای استاد محمدرضا شجریان در سن ۴۴ سالگی مقایسه میکنم. نه شجریان مثلا در سن هفتاد سالگی.

وقتی هر دو صدا را در سن ۴۴ سالگی مقایسه میکنیم، تفاوت جنس و جوهر صدای استاد محمدرضا شجریان بسیار بسیار بالاتر از پسر خود قرار دارد. البته امید است که همایون بتواند بر روی صدای خود کار کند ولی بعید به نظر میرسد که صدایی همانند صدای پدرش دیگر در عرصه گیتی شنیده شود.

سبک موسیقی

متاسفانه مساله اصلی تنها صدا نیست. مساله به سبک موسیقی پدر و پسر نیز بر میگردد. استاد محمد رضا شجریان بیشتر عمر خود را صرف موسیقی ردیفی کرد و با آهنگسازان مطرحی همکاری کرد، مانند استاد همایون خرم، استاد محمد رضا لطفی، استاد پرویز مشکاتیان، استاد حسین علیزاده و ….  نام هر کدام از این بزرگان مانند خورشیدی در آسمان موسیقی ایران می درخشد.

استاد شجریان هرگز پا از موسیقی سنتی فراتر نگذاشت، در موسیقی کلاسیک ایرانی که  بیشتر آهنگ های آن توسط مرحوم همایون خرم ساخته شده بود آثار بسیاری را اجرا کرد، اما در دوره ای که با استاد محمد رضا لطفی ، پرویز مشکاتیان و استاد حسین علیزاده کار میکرد، دیگر آنقدر مقید به موسیقی ردیفی ایرانی بود که وقتی صدای بم ویلون را در کمانچه ندید، دست به اختراع سازهای جدید از جمله ساغر کرد تا همه چیز ایرانی باشد، و در زیباترین اجراهای خود در دهه شصت و هفتاد هرگز حتی صدای یک نت پیانو نیز به گوش نمیرسید. هر چه بود موسیقی سنتی ایرانی بود بر پایه ردیف میرزا عبدالله و یا ردیف صبا و ….

در این میان همایون شجریان راهی ۱۸۰ درجه متفاوت را پیش گرفت و تبدیل به یک آوازه خوان پاپ شد ! اینکه چهار تحریر و چه چه زدن در موسیقی بیاید دلیل بر ایرانی بودن آن نیست. ژانر موسیقی پاپ است. نظر استاد حسین علیزاده را در مورد سبک موسیقی همایون شجریان با هم میبینیم:

از سخنان استاد حسین علیزاده در دانشگاه UCLA آمریکا مطالب زیر به دست می آید که ایشان به دلیل حفظ حرمت و ادب پشت پرده مطرح کردند و من اینجا با صراحت بیان میکنم:

۱- سبک همایون شجریان پاپ است و نه موسیقی ایرانی سنتی. و ظاهرا قبلا این موضوع به همایون شجریان برخورده بوده است که نه سبک من پاپ نیست.

۲- درک یک موسیقی دان بزرگ مثل حسین علیزاده یا محمد رضا لطفی، با درک عوام الناس متفاوت است. اگر عوام موسیقی شناس بودند پیج شخصی مانند امیر تتلو ۶ میلیون فالوور نداشت، پس اینکه خیلی عظیمی طرفدار چیزی باشند دلیل بر خوبی اون چیز نیست و متخصص آن حوزه هنری باید نظر دهد.

۳- به طور ضمنی و غیر مستقیم ایشان ارجحیت موسیقی ایرانی را به سبک استاد محمد رضا شجریان میدهد و به آواز ایرانی که یک پدیده جالب و عجیب در نوع خودش است اشاره میکند، و در ادامه میگوید که این سبک دیگر در پسر ایشان یعنی همایون شجریان رنگ باخته و وجود ندارد.

۴- گرایش عامه مردم به ابتذال در دوره امروزی، چیزی که در آخرین مصاحبه فرهاد مهراد ایشان هم گفته بود که هر چه زمان جلو میرود گرایش مردم در هنر به ابتذال بیشتر است تا ذات واقعی هنر. در اینجا هم استاد علیزاده از مصرفی بودن و بی ارزش بودن موسیقی های امروزی سخن میگوید و میگوید مردم حال این رو ندارند که مثلا یک ابو عطا پنجاه دقیقه ای گوش بدند، مردم فست فودی امروزی، مصرف گرا هستند و میخوان سریع یه چیزی را مصرف کنند و بعد هم راحت فراموشش کنند و به کارشان برسند.

۵- به صورت غیر مستقیم میفرمایند که موسیقی سنتی ایران موسیقی معنا داری هست که شما باید مدتها روش تعقل و تامل داشته باشید و شما را تحت تاثیر قرار میدهد. موسیقی هایی که امروز تولید میشه هیچ تاثیری روی مخاطب نداره و بعدش میتونین هر کاری بکنید انگار نه انگار که کنسرت بوده اید.

۶- مهمترین نکته که استاد حسین علیزاده مطرح میکند. موسیقی های چیپ و سطح پایین و پاپ شنونده های انبوهی داره، چون گرایش عموم مردم به ابتذال و مسائل بی ارزش بیشتر هست تا مسائل خاص و هنری که درک هنری قوی میخواهد و درک آن کار هر آدمی که خیابان رد میشود نیست. موسیقی خواص و موسیقی عوام و اشاره میکنند که پدر ایشان کارشان هنری تر بود، و خواننده میتواند انتخاب کند که چه راهی را برود، عامه پسند و پر پول و یا هنری و ارزشمند.

۷- تاکید میکنند که استاد شجریان یک اسطوره است ولی بعد همه چیز عوض میشه، از روی تواضع و ادب میگویند ایراد نمیگیرم ولی معنای سخنشان سرتاسر ایراد به همایون شجریان است و در آخر هم میگویند که به خاطر تخصصشون وظیفه دارند که نظرشون رو بگن.

و درود به این مرد بزرگ که نمونه اخلاق و ادب و هنر است. درود بر استاد حسین علیزاده.

 

نقش سهراب پور ناظری

به نظر من جناب سهراب پور ناظری شخصی است فرصت طلب که نهایت سوء استفاده را از همایون شجریان میکند. همایون را همین شخص تبدیل به یک خواننده پاپ خوان کرد، و ای کاش به پاپ اکتفا میکرد. در آهنگ مستهجن آرایش غلیظ که من عمدا از واژه مستهجن استفاده کردم چون شعر زیبای مولانا را با گیتار برقی و سازهای غربی به تباهی کشیده است، پا را فراتر گذاشته و تقریبا موسیقی راک اند رول اجرا میکند. در خصوص تحریر های یک نواخت و طولانی اگرچه قبول دارم که کار سختی است، ولی من زیبایی در آن نمیبینم. شخصی را در یوتیوب دیدم که صدای تمام حیوانات را در می آورد، آن به نظرم بسیار سخت تر است، ولی آیا زیبایی دارد؟  سهراب پور ناظری در یک سخنرانی به آهنگ آرایش غلیظ اشاره میکند و از همایون تمجید میکند و همایون بادی به غب غب می اندازد که گویی چه کار بزرگی انجام داده است.

البته از خود استاد محمد رضا شجریان هم پرسیده اند که ایشان گفته اند که من نمیدانم همایون چگونه این آهنگ را خوانده است، شاید من در جوانی میتوانستم اینطور بخوانم ولی حالا نمیتوانم، من در جواب این تعریف استاد از پسر خود تنها به این جمله بسنده میکنم که : هیچ بقالی نگوید که ماست من ترش است.

حال به آهنگ با من صنما اجرا شده توسط پسر و پدر توجه گوش بسپارید: 

با گوش دادن موسیقی فوق به سخنان استاد حسین علیزاده بیشتر پی میریم.  جدای استفاده از گیتار برقی و جاز و پرکاشن و هر نوع موسیقی غربی. شما چه معنای معنوی از شعر غنی مولانا درک میکنید؟ این موسیقی هم تخریب هنر موسیقی ایرانی است  و  هم نوعی تخریب شعر مولانا. برای من جز سردرد هیچ چیزی ندارد. مانند زمانی هست که نوار کاست داشتیم و خراب و پاره میشد و دور تند میخواند!

حال به همین تصنیف با من صنما با صدا و سبک و سیاق استاد محمد رضا شجریان گوش کنید و قیاس کنید:

در ابتدا موسیقی به نرمی با سازهای ایرانی شروع میشود و شما در ذهن خود گویا به زمان خود مولانا میروید، سازها به نرمی و آرامی نواخته میشوند و صدای آرامش بخش کمانچه، چون این یک تصنیف است دیگر تحریر و آواز ندارد. ولی تمام کلمات به خوبی بیان میشود و صدای استاد و صدای کر بر صدای موسیقی سوار است نه مثل قبلی که موسیقی بر صدای همایون سوار بود. هماهنگی گروه کر با صدای استاد بی نظیر است. در دقیقه ۷:۱۵ صدای شجریان وقتی میگوید با من صنما دل یک دله کن، لحنش طوری تغییر میکند که گویی با یک حالت ناله تمامی این تقاضاهای مولانا را از خداوند با نوعی کرنش و صدای ناله مانند تقاضا میکنند. مگر از این زیباتر هم میشود اجرا کرد؟

بله به نظر من اگر همایون بخاطر جذب عوام الناس اینگونه پیش برود، هیچ نام و نشانی از خود به جا نخواهد گذاشت. مردم در صدها سال دیگه قضاوت خواهند کرد. مردم امروزی دچار نقصان عقل در درک هنر واقعی هستند.

 

استاد محمد رضا شجریان، خواننده چهار نسل است که کلامش بیشتر کلام حافظ و سعدی و مولانا و عطار و …. بوده است. 

همایون شجریان یک خواننده پاپ برای نسل امروز است که طرفداران زیادی دارد، کلامش کلام حافظ و سعدی و عطار و فرهنگ ایران نیست. مثلا آهنگ معروفش آهنگ چرا رفتی؟ چرا من بی قرارم است؟ که هر دوست پسری و دوست دختری که با هم کات کرده اند صبح تا شب گوش میدهند و یکی از دوستانم میگفت که منشی شرکتشون گربه اش مرده بود و صبح تا شب آهنگ چرا رفتی را گوش میداد.  مقایسه کنید با ابوعطای معروف عشق داند حافظ که استاد شجریان با استاد لطفی اجرا کردند و تا هزاران سال دیگر چنین اجرایی دیگر پا به عرصه وجود نمیگذارد.

تاریخ را بسیار خوانده ام، هیچ پدری را ندیدم که با نام پسرش مشهور شده باشد. ولی پسران زیادی را شناخته ام که با راه غلط نام پدر خود را خدشه دار کرده اند.

البته استاد محمد رضا شجریان بزرگتر از آن است که توسط همایون نامش خدشه دار شود.

آیندگان پس از مرگ ما قضاوت خواهند کرد.

تنها آهنگ سنتی خوب که از همایون شجریان شنیدم، تصنیف لب خندان تو بود، که ای کاش آن سبک را ادامه میداد و هرگز با امثال سهراب پورناظری آشنا نمیشد.

 

برچسب ها

‫۵ نظرها

  1. حرفهای عجیبی میزنید. اینکه صدای همایون و پدرش یکی نیست، بسیار خوب. که چه؟ اما در مورد سبک: من هم فکر میکنم استاد شجریان بی همتاست و شاید بزودی کسی به مانند او در آواز ایران پیدا نشود. اما شجریان شیوه اش همانطور که گفتید سنتی بود. خیلی تلاش کرد نوآوری کند اما در چهارچوبه های سنتی باقی ماند. پرسش اینست که آیا همیشه باید همانطور باشد؟ سبک همایون شجریان نه پاپ است نه سنتی. او با شیوه اش هم به موسعقی ایران پایبند است و هم موسیقی سنتی رزا از لحن تکراری و غم انگیزش زدوده و مخاطبان بیشتری دارد. نقش افراد با استعدادی چون پور ناظری بسیار تحسین بر انگیز است. موسیقی سنتی باید دگرگون شود تا با زمان هماهنگ شود. سبک پورناظری و همایون شجریان، کیهان کلهر، بهرامی، آقایی، و دیگران از این دسته موسیقی ایرانی را با مخاطبان بیشتری هم در ایران و هم در جهان آشان میکند. شجریان پدر سبکش قابل ادماه دادن نیست و اگر هم باشد تکراری خواهد بود برای معدودی از شنوندگان. ظمنا اولین شرط انتقادسازنده اینست که از لحن بازاری و کلیشه ای به مانند ‘پورناظری یک فرصت طلب است و،،،،’ از این قبیل جدا بپرهیزید. اینها جوانان با استعداد نوآوری هستند که باید پشتیبانی شوند، و یا حداقل به حال خود گذاشته شوند.

    1. بله من همیشه حرف های عجیب میزنم! وگرنه فرقی بین من و عوام نیست. شما هم مغلطه میکنید. اولا شجریان به هیچ وجه سعی در نو آوری در موسیقی سنتی نکرد، شجریان راه محمد رضا لطفی را ادامه ، لطفی چه کرد؟ موسیقی ردیفی را دل دوران قاجار بیرون کشید و آن را ارائه کرد. وقتی شجریان فهمید صدای بم ویلون سل در کمانچه نیست، نرفت و ویلون استفاده نکرد، بلکه ساز ساغر را اختراغ کرد که کاملا همه چیز ایرانی و سنتی باشد. راه موسیقی تلفیقی را خیلی سال پیش کسانی مثل محمدرضا اصفهانی و افتخاری و …. رفتند و دیدند که به نا کجا آباد میرسند. تو چه کسی هستی که میگوی موسیقی سنتی لحن تکراری و غم انگیز دارد، اولا غمش مایه سرمستی عشاق است که ظاهرا شما بابا کرمی ها نمیفهمید. دوما شما بیشتر میفهمید یا اسطوره ای مثل حسین علیزاده، تو بیشتر میفهمی یا کسانی که پای صحبت استاد علیزاده در دانشگاه یو سی ال ای آمریکا نشسته اند؟ بار دیگر با صدای بلند تر میگویم. سهراب پور ناظری یک فرد شارلاتان در موسیقی است که همایون را پله ترقی خود کرده کار ما به کجا رسیده که این عوام تتلیتی که روز به روز موسیقیشان مبتذل تر میشوند به جایی میرسند که میگویند سبک استاد محمد رضا شرجیان قابل ادامه دادن نیست، شعر حافظ و سعدی و عطار و مولانا دیگر رنگ باخته. بذار بخونه: چرا رفتی چرا من بیقرارم، من کجا باران کجا، که هر نفهمی اینها رو بفهمه ، شماها را به حافظ و سعدی و باباطاهر و اینها چه کار. یک عمر بزرگانی مثل درویش خان و میرزا عبدالله و محمد رضا لطفی و حسین علیزاده برای اصالت موسیقی ایرانی زحمت کشیدند تا آحر امثال شما بیان و این حرفهای صد من یه غاری را بزنند.

      میدونی شما فقط اسمت ایرانیه ! منوچهر ، اسم قشنگیه ! ولی باطنت ایرانی نیست، غربی هستی، تو آدمی هستی که اگه یه پتک بهت بدن میری تخت جمشید و مزار کوروش و همه رو خراب میکنی و میگی دوران اینها گذشته بذار مثل دوبی برج الخلیفه بسازیم جاشون. امثال شما خائن به وطن و موسیقی ایرانی هستند.

      1. سلام عزیز دل تعجب می کنم از شما که اینقدر لحن جوابتان تند و تلخ است.استاد شجریان تاج سر ما ایرانیان موسیقی دوست است ولی خداوکیلی اینهمه تاختن به همایون شجریان از جانب شما چه دلیلی دارد؟تفسیر شما از سخنان استاد علیزاده برداشتهای ذهنی شماست چرا که هیچوقت شنیده نشده است که همایون مدعی ادامه دادن راه پدر بزرگوارشان باشد و علیزاده نیز به درستی به شیوه ایشان -چه درست و چه غلط -احترام میگذارد(که این مرام بزرگانست).ایشان دارد راه و سبک خودش را میرود آیا موفق میشود یا نه ؟این را گذشت زمان مشخص می کند.قرار نیست همه مثل شجریان پدر بخوانند که.هنری که در امتداد زمان خودش گسترش نیابد که هنر نیست مگر بنان به شیوه دیگران تصنیف خواند؟مگر استاد شجریان به شیوه گلپا و ایرج که نوابغ دوران خود بودند آواز خواند؟کسی می ماند که شخصیت هنری خودش را به جامعه هنری تحمیل کند که به نظرم همایون به جز چند آثار کمتر دلنشین توانسته در این عرصه موفق باشد.واما از نظر اقتصادی قرار نیست که همه هنرمندان fه مانند استاد قوامی و …در فقر و نداری ترک جهان بگویند.واینکه برادر من کسی که نظرش مخالف منست که خائن به وطن و موسیقی ایرانی نیست.لطفا کمی آب عطوفت به نوشته هایتان بزنید.درود بر شما و استاد شجریان و همایونن عزیز

        1. علیک سلام،
          بله جواب من تلخ و تند است چون به قول سعدی : گر منم سخن تند نگویم تو نشنوی !
          اگر فقط آن تکه از سخنان استاد حسین علیزاده را گوش کردید که به شیوه ایشان احترام میگذارد (که خوراک خبرگزاری ها نشود)، اصلا چه دلیلی دارد که استاد حسین علیزاده این همه از همایون سخن بگوید؟
          تمام سخنان استاد حسین علیزاده از یک حسرت تلخ حکایت دارد که تمام دلایلش را هم گفت. و ضمنا بحث تصنیف نیست که شما بنان را مثال زدید! یا بحث پول! بحث موسیقی ردیفی ایرانی است. موسیقی ردیفی ایرانی که به همت استاد لطفی از دل تاریخ بیرون کشید شد، یک گنجینه ملی برای ایرانیان است و مهمترین رکن آن آواز است. حسین علیزاده نه غم همایون که غم موسیقی ایرانی را دارد.
          اینکه فرمودید هنر باید در زمان خودش گسترش یابد و هنر نباید خودش را به جامعه تحمیل کند این معنی را میدهد که هنر باید خودش را با جامعه سازگار کند. بسیار خب، پس ایرادی نمیتوان به کسی مانند امیر تتلو که مستهجن ترین خواننده رپ می باشد گرفت! چون کاملا مطابق با سلیقه جامعه امروز ایران است. پیج آخر او قبل اینکه بخاطر فحاشی و ترغیب مردم به استفاده از مواد مخدر و … بسته شد شش میلیون فالوور داشت. دقت کنید دوست عزیز ! شش میلیون از افراد این کشور دنباله رو آن موسیقی هستند.
          اما در مورد خائن به وطن یا …. من گمان نمیکنم همایون را خائن به وطن نامیده باشم در مورد موسیقی ایرانی چرا واقعا به این حقیقت باور دارد که : پسر کو ندارد نشان از پدر، تو بیگانه خوانش نخوانش پسر
          درد اینجاست که همایون بعد از شجریان تنها کسی است که با میراثی که از پدر دارد که آن حنجره است میتواند حداقل اندکی راه پدر را ادامه دهد، هیچ خواننده دیگری مانند علیرضا قربانی و … این قدرت را ندارند که مانند همایون شجریان تحریر بزنند و آواز بخوانند. حال خواننده ای که میتواند آواز ایرانی بخواد پاپ میخواند ! اتفاقا اگر پاپ نخواند و سنتی اصیل بخواند محبوبیتش بیشتر میشود، خواننده پاپ خوان بسیار زیاد است، آنها هم که مثل استاد قوامی یا عارف قزوینی در فقر و تندستی مردند، بخاطر جبر زمانه بود.
          همایون شجریان باید بفهمد که استاد حسین علیزاده چه میگوید و چگونه میگوید و مجبور است بگوید تا رسانه ها حرفهایش را قیچی نکنند و تیتر روزنامه ها نکنند بر علیه همایون و باید بداند اگر کسی چنین پست تندی را بر علیه همایون شجریان مینویسد با او پدر کشتگی ندارد، بلکه غم موسیقی ردیفی ایرانی را دارد.
          همایون در بین خواننده های فعلی تنها خواننده ای است که میتوانند حداقل کمی شبیه به پدر آواز بخواند. به عبارت دیگر جرم همایون شجریان این است که فرزند محمد رضا شجریان است

  2. با سلام، چند سال است که مطالب این سایت را دنبال می کنم. هر چند گاه یکسری انتقاداتی هم داشته ام، اما در مجموع مطالب آن را بسیار آموزنده یافته ام. چیزی که مرا به پیگیری نوشته های درج شده در اینجا ترغیب می کند این است که اینها حاصل یک تفکر مستقل اند و به هیچ وجه تقلید و کپی برداری از اندیشه های دیگران نیست. گاهی هم پیش آمده که نویسنده، نظرات دیگران را حلاجی کرده و در نهایت آنچه را که برداشت و حاصل اندیشه خود بوده ، نگاشته است. بسیار جالب است که گویا او علاوه بر اینکه تلاش می کند مخاطبین را در خلال نوشته ها نسبت به یکسری واقعیت های اجتماعی آگاه سازد، به صورت تلویحی تلاشی هم در این راستا داشته که “چگونه اندیشیدن” را به آنها بیاموزد، به طوریکه آنها در برخورد با مسائل مختلف، توان تجزیه و تحلیل داشته باشند و هر مطلب را پس از گذراندن از فیلتر تفکر بپذیرند یا رد کنند. در پایان امیدوارم که این سایت تا سالها همچنان با موفقیت به فعالیت روشنگرانه خود ادامه دهد و انسانهای بیشماری را آگاه سازد.
    با سپاس

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.

بستن